Fatty liver Real Causes:
सामान्य वजन, नियमित व्यायाम आणि मधुमेह नसतानाही अनेक तरुणांमध्ये फॅटी लिव्हरचे निदान होत असून ही समस्या वाढत आहे. पारंपरिक जोखीम घटकांबाहेरही यकृतात चरबी साचण्याचे प्रमाण वाढत असल्याचे तज्ज्ञांचे निरीक्षण आहे. यामागचे कारण काय, जाणून घ्या
ना वजन जास्त, ना मधुमेह
तरीही फॅटी लिव्हर का होतो?
जाणून घ्या खरं कारण
कल्पना करा, तुमचे वय तिशीच्या आसपास आहे. तुमचे वजन सामान्य आहे, तुम्ही नियमित व्यायाम करता, मधुमेह किंवा उच्च रक्तदाबाचा कोणताही इतिहास नाही. तरीही नियमित तपासणीत तुमच्या यकृतात (liver) चरबी साचल्याचे निदान होते. आजच्या घडीला अशी परिस्थिती काही अपवादात्मक राहिलेली नाही. भारतातील यकृतविकार तज्ज्ञांना अशा रुग्णांची संख्या सातत्याने वाढताना दिसत आहे, जे फॅटी लिव्हरच्या पारंपरिक जोखीम गटात बसत नाहीत. पूर्वी फॅटी लिव्हर हा आजार प्रामुख्याने लठ्ठपणा, मधुमेह आणि अतिमद्यपानाशी संबंधित मानला जात होता. मात्र, आता संशोधनातून असे स्पष्ट झाले आहे की मेटाबॉलिक डिसफंक्शन-असोसिएटेड स्टिएटोटिक लिव्हर डिसीज (MASLD) हा आजार बाहेरून पूर्णपणे निरोगी दिसणाऱ्या व्यक्तींनाही होऊ शकतो. सैफी हॉस्पिटलचे डीएम (हेपॅटोलॉजी) व लिव्हर ट्रान्सप्लांट तज्ज्ञ, डॉ. चेतन कलाल यांनी फॅटी लिव्हर होण्यामागचे खरं कारण सांगितले आहे, जाणून घेऊयात.
Dizziness Causes: वारंवार चक्कर येतेय?
दुर्लक्ष करू नका; असू शकतात ‘हे’ गंभीर आजार
यामागचे कारण काय?
यामागे सर्वात महत्त्वाचे कारण म्हणजे अनुवांशिकता (Genetics). काही व्यक्तींमध्ये PNPLA3 सारख्या जनुकांमधील बदलांमुळे यकृतात चरबी साचण्याची प्रवृत्ती जन्मतःच अधिक असते. ही प्रवृत्ती दक्षिण आशियाई लोकांमध्ये, विशेषतः भारतीयांमध्ये, अधिक आढळते. त्यामुळे अनेक भारतीयांचे वजन सामान्य असतानाही त्यांना फॅटी लिव्हर होऊ शकतो.
याशिवाय, आहाराचा दर्जा देखील अत्यंत महत्त्वाचा ठरतो. कॅलरींचे प्रमाण योग्य असले तरी वारंवार साखरयुक्त पेये, मैद्याचे पदार्थ, पॅकेज्ड स्नॅक्स आणि प्रक्रिया केलेले (Processed) अन्न खाल्ल्यास यकृत अतिरिक्त साखरेचे चरबीत रूपांतर करते. ही प्रक्रिया हळूहळू सुरू राहते आणि वजन न वाढताही कालांतराने फॅटी लिव्हर होऊ शकतो.
सध्या संशोधक आतडे आणि यकृत यांच्या परस्पर संबंधावर (Gut-Liver Axis) विशेष भर देत आहेत. प्रक्रिया केलेले अन्न, वारंवार प्रतिजैविकांचा (Antibiotics) वापर, सततचा ताण आणि अपुरी झोप यांमुळे आतड्यांतील उपयुक्त जीवाणूंचे संतुलन बिघडते. त्यामुळे शरीरातील दाह (Inflammation) वाढतो आणि यकृतातील चरबीच्या प्रक्रियेवर परिणाम होतो. त्यामुळे पारंपरिक जोखीम नसलेल्या व्यक्तींमध्येही फॅटी लिव्हरचा धोका वाढू शकतो.
याशिवाय, हार्मोनल आणि चयापचयाशी (Metabolic) संबंधित समस्या देखील कारणीभूत ठरू शकतात. हायपोथायरॉईडीझम, पॉलीसिस्टिक ओव्हरी सिंड्रोम (PCOS), इन्सुलिन रेझिस्टन्स आणि कोलेस्टेरॉलमधील बिघाड यांमुळे मधुमेह होण्यापूर्वीच यकृतात चरबी साचण्यास सुरुवात होऊ शकते.
सर्वात चिंतेची बाब म्हणजे फॅटी लिव्हरच्या सुरुवातीच्या टप्प्यात कोणतीही लक्षणे जाणवत नाहीत. अनेकांना अल्ट्रासाऊंड किंवा नियमित रक्ततपासणीदरम्यानच हा आजार असल्याचे समजते. सुरुवातीच्या टप्प्यात योग्य जीवनशैलीतील बदलांमुळे हा आजार पूर्णपणे नियंत्रणात आणता येतो. मात्र दुर्लक्ष केल्यास पुढे यकृताची सूज, फायब्रोसिस, सिरोसिस, लिव्हर फेल्युअर आणि अगदी लिव्हर कर्करोगासारख्या गंभीर आजारांचा धोका निर्माण होऊ शकतो.
महत्त्वाचा संदेश असा की, शरीराने सडपातळ किंवा निरोगी दिसत असल्याचा अर्थ यकृतही तितकेच निरोगी आहे, असे नाही. तुमचे वजन आणि रक्तातील साखर सामान्य असली, तरी तपासणीत फॅटी लिव्हर आढळल्यास त्याकडे दुर्लक्ष करू नका. यकृतातील फायब्रोसिसची तपासणी आणि मेटाबॉलिक जोखीम मूल्यांकन करून त्यामागील कारण शोधणे आवश्यक आहे. वेळेवर निदान आणि जीवनशैलीतील योग्य बदल केल्यास यकृताचे गंभीर नुकसान टाळता येऊ शकते.यकृताच्या आरोग्याचा विचार करताना केवळ वजनकाट्यावर दिसणारा आकडा पुरेसा नसतो.
About the Author
Dr. Chetan Kalal — MBBS, MD (Internal Medicine), DM Hepatology (ILBS, New Delhi) — is the First DM Hepatologist of Maharashtra and Associate Director, Hepatology & Liver Transplant, at Gleneagles Hospital Mumbai. He has 26 peer-reviewed publications and serves on the APASL AARC Expert Panel. Fellow, National Academy of Medical Sciences (FNAMS). Learn more · Book appointment